وبلاگ تخصصی طب سالمندی دکتر آزما

سلام به هم دوره ایهای طب سالمندی

دکتر آزما — Sat, 19 Jun 2010 05:31:36 GMT

با عرض سلام و احترام خدمت همه هم کلاسیهای عزیزم که طی این دوترم با خوبیهای خود مرا شرمنده کردند . امیدوارم که همیشه موفق و سلامت و شادکام باشید . ارادتمند شما آزما

آیا سالمندان نیاز به سلامت روانی ندارند؟

دکتر آزما — Tue, 25 May 2010 03:46:46 GMT

آیا سالمندان نیاز به سلامت روانی ندارند؟

امروزه پژوهشگران و اندیشمندان، سلامت روان را بعنوان عامل بنیادین و اساسی در توسعه عنوان کرده اند. آنان معتقدند که سلامت فرد نشات گرفته از سلامت اجتماع و بر عکس آن است. از این جهت تندرستی و لزوم توجه انسان به سلامت خویش از جمله سلامت روان جایگاه مهمی در بحث های پزشکی و روان پزشکی پیدا کرده است تا جایی که منابعی همچون فیزیولوژی سلامت، روان شناسی سلامت وبهداشت روان وارد عرصه های دانشگاهی شده است.

مطلب حاضر ضمن توجه به معنای متداول سلامت وتندرستی در قاموس روان شناختی امروز، تلاش دارد تا اشاره ای به ابعاد پزشکی آن نیز داشته باشد چرا که سلامت، یکی از واژه هایی است که بیشتر مردم با آنکه مطمئن هستند معنای آن را می دانند ولی تعریف آن را دشوار می یابند.

از اینرو تعریف های بسیاری از سلامت از جمله سلامت روانی، شاخص های سلامت روانی و همچنین بهداشت روان و سلامت فیزیولوژی در قرون مختلف و توسط اندیشمندان مختلف شده ه است که به چند تعریف آن اشاره می شود.

الف- از بعد پزشکی یعنی وضعیت خوب و عالی جسم و بدن و به خصوص عاری بودن از درد یا بیماری جسمی
ب- وضعیت یا کیفیتی از بدن انسان که بیان کننده عملکرد کافی بدن در حالت ژنتیک و زیست محیطی معین باشد.
ج- سلامتی عبارت است از رفاه کامل جسمی، روانی، اجتماعی و نه تنها بیماری یا معلول نبودن (WHO)
با عنایت به اینکه موضوع این مقاله در خصوص سلامت روانی سالمندان است لذا محور بحث را متوجه سالمندان نموده و ضمن احترام به شعار سال 1999 سازمان جهانی بهداشت که معتقد بود سالم پیر شدن چیز دیگری است مسئله سلامت سالمندی را از محور روانی مورد بررسی قرار می دهیم چرا که سالمندان از جمله آسیب پذیرترین گروه جامعه در کنار کودکان هستند ولی از جنبه روانی بیشتر از کودکان در معرض آسیب هستند چرا که تحقیقات نشان می دهد که این گروه در طول حیات خود نسبت به دیگر گروهها، مدت بیشتری از عمر خود را برای مداوا و درمان در مراکز درمانی و بهداشتی سپری می کنند. لذا یکسری استانداردهایی برای سلامت لحاظ شده است که این استانداردها به نسبت طول عمر در نظر افراد مختلف، متفاوت است.

برخی از افراد که در طول زندگی زیاد فعال نبوده اند ممکن است ناتوانی های عمده ناشی از پیری را طبیعی و قابل قبول بدانند در حالی که افرادی که زندگی های پر جنب و جوش و فعالی داشته اند به راحتی نمی توانند حتی مختصری درد و محدودیت را در حرکات مفصلی بدن خود بپذیرند. گاهی اوقات اطرافیان در مورد استانداردهای سلامت آنها اظهار نظر می کنند و اگر این موضوع را در فرد سالمند مشاهده نکنند او را دچار استرس می نمایند.

گاهی اوقات ممکن است فرد سالمندی را برای برخورداری از مراقبت بیشتر مجبور کنند از خانه شخصی خارج شده و به سرای سالمندان برود. گاهی اوقات نیز بالعکس، فرد سالمندی که تمایل به زندگی در کنار سالمندان دیگر در سرای سالمندان را دارد به اجبار در خانه نگه می دارند، فقدان سلامتی زمانی تنش بیشتری می کند که شخص، همسری را که از او مراقبت می کرد از دست داده باشد. لذا بحث محوری این مقاله استانداردهای بهداشت روانی و سلامت روانی سالمندان است و سعی می کند که شاخص های مورد نیاز سلامت روانی در سالمندان را بررسی می کند.

با سخن یک روان شناس به نام استانلی هال که معتقد است تجربه سالمندی، همانند بالا رفتن از تپه زندگی برای رسیدن به رشد و تکامل و سپس پایین آمدن آرام از سوی دیگر تپه به سالمندی است بحث را شروع می کنیم چرا که سالمندی مجموعه های ارزشمندی از توانایی های بالقوه است که تعادل جدید، دیدگاه های تازه نسبت به ارزش ها و در نتیجه جهت گیری های نو و بینش عمیق تر و تازه تری نسبت به مسائل زندگی را به دنبال دارد.

بیشتر سالمندان از جهت ابعاد مختلف روان شناختی از جمله جنبه های شناختی، جنبه های عاطفی و جنبه های رفتاری که منظومه تشکیل دهنده ابعاد روانی سالمندی هستند بطور نسبی از سلامت و بهداشت روانی برخوردارند.

این هرگز به معنای کم اهمیت شمردن بهداشت روانی در این دوره نیست بلکه حاکی از این حقیقت است که ثبات سلامت روان سالمندان تحت نیاز به کمک خانواده و متخصصان جامعه است تا نشانه گان سالمندی را هر چه زودتر تشخیص و نسبت به درمان آن اقدام ورزند.

از جمله پدیده های دوران سالمندان که به عنوان علائم اختلال در سلامت روانی سالمندان است و باید به آنها توجه نمود به شرح ذیل می باشد:
•   ترس از مرگ
•   افکار خودکشی
•   تغییر در الگوی خواب
•   مشکلات حسی به ویژه دیداری – شنیداری
•   کاهش نیرو به علت تغییرات فیزیولوژی بدنی
•   روان پریشی
•   تغییر در تمایلات یا قابلیت های جنسی
•   مشکلات مربوط به فکر و حافظه
•   تاثیرپذیری
•   بیماری آلزایمر
•   احساس تنهایی
•   عدم سازگاری
•   اضطراب
•   خلق
•   احساس ناکامی
•   احساس گناه
•   خستگی
•   فراموشی به علت تغییرات فیزیولوژیکی
•   از دست دادن عزیزان
•   استرس ها
•   و…………..

تمام ناسازگاری های قید شده مورد توجه روان شناسان و روان پزشکان بوده است لذا به صورت بالینی و به روش های حمایتی تک تک علائم قابل درمان هستند. آنچه امروزه مورد توجه متخصصین بهداشت و سلامت روانی است تنها طولانی کردن زندگی نیست بلکه نظر بر این است که سال های پایان عمر انسان در نهایت آرامش و سلامت جسمی و روانی سپری گردد.

از سال 1940 روان پزشکان و پرستاران روانی و روان شناسان بر سندرم های ضد سلامت روانی سالمندان توجه خاصی معطوف داشته اند. تحقیق و بررسی عوامل و تاثیر آنها بر زندگی فردی مشخص کرده است که در جوامع مختلف عوامل مذکور وجود دارد ولی شدت و ضعف آنها متفاوت بوده است.

یکی از شاخص های سلامت روان در دوره سالمندی “معنویت” می باشد. افراد وقتی پیر می شوند می توانند تجربیات و افکار گذشته را برای درک بیشتر عالم سازمان دهی کنند. اگرچه ممکن است حضور در خدمات عبادی خارج از منزل مشکل تر باشد اما شخص سالمند برای تفکر و اندیشیدن در خلوت وقت بیشتری دارد.

نیاز به خداوند مانند سایر نیازها باید در مرتبه ای قرار گیرد که وقتی حواس او در خدمت نیاز به بقاء تداوم طلبی است به مساوات آن در خدمت غریزه صیانت نفس باشد که اولی برای حیات اوست و دیگری شالوده هستی او. اگر نیازهای اساسی برآورده شده باشد شخص سالمند آماده است تا به بالاترین سطح طبقه بندی مازلویعنی تعالی نفس برسد.
شاخص دیگر در بهداشت روانی سالمند “تاثیر نگرش اطرافیان” بر سلامت روانی سالمند است. بررسی عوامل تعاملی میان اعضاء خانواده با سالمندان و تاثیر برخی از عوامل در فرسوده نمودن خانواده ها و بالتبع واگذاری سالمند به خانه سالمندان یک ضرورت پژوهشی است. در این مطالعه موردی تعدادی از خانواده هایی که تقاضای سپردن سالمندان خود را به سازمان بهزیستی داشتند مورد مطالعه قرار گرفتند در پژوهش این سوال مطرح بود که سالمندان چه اعمال و رفتاری انجام می دهند که بر نگرش اطرافیان اثر منفی می گذارد. آشنا نمودن سالمندان با رفتارها و اعمالی که از آنها سر می زند و بر خانواده ها اثر منفی می گذارد واجد ارزش ویژه ای است و حتی برای کسانی که در شرف سالمندی هستند رعایت این نکات امکانی فراهم می نماید تا اطرافیان با نگرش مثبتی با سالمند رفتار نمایند. مهمترین نکاتی که خانواده ها بر آن تاکید می کردند به قرار زیر است:
1.   بلند حرف زدن
2.   عدم رعایت نظافت
3.   رعایت نکردن ادب
4.   گریه کردن و….
بررسی اجمالی عواملی که از مصاحبه با خانواده ها به دست آمد گویای این واقعیت است که می توان سالمندان را آموزش داد تا با پرهیز از انجام امور فوق، پذیرش خود را در میان اعضای خانواده افزایش دهند.

آموزش دقیق عوامل بازدارنده به سالمندان و کسانی که در سن کهولت هستند در تحقق نیازهای روانی افراد در بزرگسالی موثر خواهد بود.” تغییر نگرش جامعه نسبت به سالمندی” نیز یکی از شاخص های سلامت روانی است. لمس عاطفی ، لمس حمایتی و لمس کنشی از جمله مواردی هستند که همه کسانی که بنوعی با سالمندان در تماس هستند باید آنها را بکار گیرند. لمس عاطفی با ابزار احساسات در ارتباط است و لمس حمایتی برای کمک به سالمند بکار می رود و در در نهایت لمس کنشی موقعی کاربرد دارد که کسی بخواهد از نزدیک سالمند بگذرد و لازم است دستی به او بزند.

“هیجان مرگ” از جمله عواطفی است که زندگی روان شناختی انسان را به شدت متاثر می سازد از نقطه نظر روان کاوی، سلامت روانی انسان به میزان تسلط او بر هیجان مرگ بستگی دارد. به نظر می رسد برای مقابله موثر با مرگ، راهی جز افزایش دانش نسبت به دیار عقبی، مواهب آن به کیفیت زندگی و امور مابعدالطبیعه وجود نداشته باشد. روی آوری سالمندان به مساجد می تواند به عنوان شاخصی از سلامت روانی محسوب گردد. پژوهشگران در پژوهش بر روی 304 زن سالمند به این نتیجه رسیدند که عضویت در کلیسا، جهت گیری آخروی در کهولت به طرز مطلوبی نگرش منفی را نسبت به سالمندی اصلاح می کند.

نقش عوامل روانی در سلامت
نباید فراموش کنیم که تحقیقات بسیاری در زمینه سبک زندگی و سلامت روان شده است که یافته ها نشان می دهند که بهداشت زندگی آدمی به شدت تحت تاثیر سبک زندگی افراد است. انجام رفتارهای بهداشتی از جمله بهداشت روان می تواند بیماری و مرگ زودرس افراد را کاهش دهد. همچنین به نظر می رسد که سبک زندگی برای سلامتی افراد مسن تر دارای اهمیت بیشتری است. رفتار و فرایند های روانی که مرکز توجه علم روان شناسی بالاخص روان شناسی سلامت هستند عبارتند از:

شناخت ها، احساسات و انگیزه یا رفتار
شناخت فعالیتی است روانی شامل دریافت، یادگیری، بیاد آوردن، تعبیرو تفسیر، فکر کردن، باورها و حل مشکل که تک تک این موارد در سلامت روان سالمندان حائز اهمیت هستند. برای مثال امکان دارد شما اعتقاد داشته باشید که زندگی بدون چیزهایی که من از آنها لذت ببرم ارزشی ندارد، چنانچه شما از کشیدن سیگار لذت می برید آیا حاضرید برای کاهش خطر ابتلا به سرطان یا ناراحتی های قلبی، آنرا ترک کنید؟ شاید نه؟ این مثال ،یک نمونه از نقش شناخت بر سلامت روان سالمندان است.

هیجان ها به احساسات ذهنی گفته می شوند که بر افکار، رفتار و فیزیولوژی افراد اثر می گذارند و از آنها اثرمی پذیرند، بعضی از هیجان ها مثبت یا خوشایندند مانند شادی، خوشحالی، دلبستگی و بعضی دیگر منفی هستند مانند خشم، ترس و افسردگی که لازم است سعی شود بیشتر، هیجان ها ی مثبت سالمندان تقویت شود.

انگیزه مفهومی است در تبین چرایی رفتار مردم (چرا آنگونه رفتار میکنند؟) اینکه چرا بعضی از فعالیت ها را شروع، جهت آنها را انتخاب و درباره آنها پافشاری می کنند، سالمندی که انگیزه خوب شدن یا بهتر شدن داشته باشد امکان دارد جهت رسیدن به هدف خود یک برنامه ورزشی را انتخاب و به آن عمل کند.

“رفتارهای بهداشتی” نیز یکی از شاخص های سلامت روانی است که نقش پیشگیرانه دارد به این صورت که انجام دادن آنها به حفظ یا بهبود سلامت و اجتناب از بیماری ها مدد می رساند. اما زمانی که افراد احساس عافیت می کنندف ممکن است تمایلی به انجام دادن رفتارهای بهداشتی که مستلزم تلاش و فداکاری است نداشته باشند.

متاسفانه در بسیاری از جوامع، سالمندی را مترادف با بیماری تلقی می کنند و بر این اساس بیشتر جنبه های بیماری سالمندان را بحث و بررسی می کنند. لذا شاخص های سلامت روانی نادیده گرفته می شود، در حالی که سالمندی مترادف با بیماری نیست بلکه فرایند طبیعی است که کسی نمی تواند از آن جلوگیری کند، هیچ دلیلی برای نگرانی از این پدیده وجود ندارد، بطوریکه با مراقبت مناسب می توان از عمر طولانی لذت برد و پیری سالم ونشاط آوری داشته و از هجوم بیماری و ضعف در امان بود. از جمله شاخص های دیگر سلامت روانی” حفظ تماس با افراد و فعالیت اجتکاعی” است ،حتی تماس با افراد جوان می تواند احساس سودمندی و افزایش احترام به نفس را در سالمندان به وجود آورد چرا که سالمندان در طول زندگی خود ارزش های اجتماعی و فرهنگی را به نسل بعدی منتقل کرده اند و هم اکنون می توانند حاصل تلاش یک عمر خود را در ارتباط با آنها بیابند.

یکی از عوامل دیگر سلامت روانی سالمندان” نیاز به تشکیل با شگاه های مخصوص سالمندان “که در آن اجماع کنند بیشتر احساس می شود تا علاوه بر تجمع در محیط های عمومی مثل پارک، محل اختصاصی برای خود داشته باشند که علاوه بر دیدار یکدیگر و احساس مشترک در توانمندی ها و ناتوانی های طبیعی توام با افزایش سن به فعالیت های متناسب با آن توانایی ها بپردازند.
اگرچه برخی از توانایی های ذهنی سالمندان اجتناب ناپذیرندٰ اما اکثر توانایی های ذهنی و روانی مانند جوانی باقی می مانند.

1- هوش تغییر نمی کند. توانایی هایی تغییر و انعطاف پذیری بر خلاف تصور عمومی دست نخورده باقی می ماند.

2- توانایی یادگیری مطالب جدید هنوز وجود دارد اگرچه ممکن است نیاز به زمان بیشتری داشته باشد.

از فعالیت هایی که محرک فعالیت بیشتر مغز است مثل مطالعه، نوشتن و یادگیری مطالب جدید و فعالیت های فکری و حتی حل کردن جدول در حفظ و کارآیی مغز تاثیر مثبتی دارد. حفظ روابط بین فردی و اجتماعی هم نقش مهمی در حفظ سلامت و کارآیی روانی دارد.

با توجه به توضیحات بالا، می توان توصیه های ذیل را برای حفظ سلامت روانی در سالمندان توصیه نمود:

1- کاهش دلهره و نگرانی که مادر تمام بیماری هاست.
لذا برای حل این نگرانی ابتدا بایستی منابع ایجاد کننده آن را پیدا کرد. برای مثال صحبت کردن راجع به نگرانی یا درمانگر یا حتی بیان مسائل دلهره آور با یک دوست یا همنشین می تواند به کاهش دلهره و نگرانی منجر شود. حتی با کارهایی همچون قدم زدن، بازی های ورزشی و سرگرمی های مناسب، فعالیت های جسمانی ورزشی می تواند به کسب آرامش کمک کند.

2- روابط اجتماعی را حفظ کنید.
حمایتی که از روابط اجتماعی با دوستان، خانواده و همکاران ایجاد می شود به حفظ سلامت روانی کمک می کند. مطالعات نشان داده است در کسانی که با اعضای خانواده، خویشاوندان و همچنین گروه های اجتماعی ارتباط خوبی دارند، علائم آلزایمر دیرتر از کسانی که گوشه گیر و کم ارتباط هستند تظاهر می کند. بنابر این توصیه می شود که در سالمندان این ارتباط را حفظ کنند و فعالیت های داوطلبانه اجتماعی و شرکت در گروه های مختلف به این موضوع کمک کننده است.

3- نگاه مثبت داشته باشید.
وقتی با یک نقطه نظر مثبت و با تقویت هیجانات مثبت به موضوعات نگاه شود حل مسئله و تحمل مشکلات آسان تر می شود. برای حفظ سلامتی به خوبی های دنیا فکر کنید و با فعالیت ها و افرادی که شما را خوشحال می کنند، وقت بگذرانید.

4- ارتباط معنوی.
اگر مسائل معنوی و روحانی به شما احساس خوبی می دهد سعی کنید ارتباط خود را با این موضوع حفظ کنید. هرگونه عقاید معنوی یا مذهبی که دارید سعی کنید تقویت کنید. اینها ممکن است که به تخفیف تنهایی، افسردگی، اضطراب در سالمندی کمک کند و یا حتی عامل دفاعی در برابر مشکلات و بیماری روانی از جمله آلزایمر باشند. کسانی که اعتقادات مذهبی و معنوی قوی دارندمعمولاً به تبع آن احساس حمایت و راحتی بیشتری می کنند.

5- فعالیت های بدنی را قطع نکنید.
فعالیت های جسمانی موجب تقویت فعالیت روانی می شود و لذا در سراسر زندگی از اهمیت زیادی برخوردار است و اگر در دوره جوانی فعالیت بدنی را آغاز کنید و به آن پایبند باشید، در دوران پیری فواید بیشتری را از آن به دست خواهید آورد. لذا از فواید ورزش کردن می توان به تناسب اندام، انعطاف پذیری بیشتر، بهبود وضعیت تعادل، سر حال بودن و …. اشاره کرد. سعی کنید با حفظ سلامتی در یک سطح متعادل و معقول، از زندگی سالمندی خود، حداکثر استفاده و لذت را ببرید.

6- مغزتان را ورزش دهید.
زمانی که فکر می کنید عقل و خرد کافی در خود اندوخته اید،ذهن شما بنای ناسازگاری می گذارد و به تعبیری شما را به بازی می گیرد. مثلاً یادتان نمی آید ماشین تان را کجا پارک کرده اید و …. البته کمی از فراموشی ها در سالمندی طبیعی است. فراموش نکنید شما دارای تجارب و اندوخته های فراوان ذهنی هستید، بخاطر داشته باشید که مغز شما مانند یک عضله است برای اینکه آن را قوی نگه دارید باید از آن استفاده کنید. راه سالم نگه داشتن ذهن، مطالعه دایمی است لذا در کنسرت ها، سخنرانی ها، نمایش های تئاتر و سینما شرکت کنید.

7- به رفت و آمد ها ادامه دهید.
داشتن روابط محکم با خانواده و دوستان همیشه حایز اهمیت بوده و است با افزایش سن این روابط اهمیت دوچندانی پیدا می کند. مطالعات نشان می دهد که اگر روابط اجتماعی شما ضعیف باشد خطر مرگ در شما تا چهار برابر فردی خواهد بود که اطرافش پر از کسانی است که به او مهر می ورزند و او هم به آنها مهر می ورزد. در واقع داشتن دوستان و خانواده های قابل اتکا یکی مهمترین شاخص های طول عمر و سلامت روان است. به انجام فعالیت های داوطلبانه در یک مدرسه، کتابخانه یا موسسات خیریه بپردازید.

و یکی از مهمترین شاخص های سلامت روانی در دوران سالمندی بحث حفظ حافظه است که می توان کارهای ذیل را جهت حفظ آن توصیه نمود:
1- انتظار نداشته باشید همه چیز را بدست آورید. این روزها در دنیای شلوغی زندگی می کنیم که مملو از اطلاعات مختلف است بهتر است همیشه از لیست، یادداشت، مشخص کردن کارها روی تقویم و هر چیز دیگری که به حافظه کمک می کند،‌استفاده کنید.

2- سعی کنید برای کارهای مختلف روال ثابتی مشخص کنید. به عنوان مثال برای دسته کلیدتان جای مخصوص داشته باشید.
3- حافظه بصری معمولاً‌بهتر از حافظه شنیداری عمل می کند. به عبارت دیگر ما آنچه را که می بینیم بهتر از آنچه می شنویم بیاد می آوریم و استفاده همزمان از هر دو، بخاطر سپردن را آسان تر می کند.

4-   برای به ذهن سپردن مطالب و موضوعات جدید آنها را داستانی کنید.
5-   اختصاص دادن زمان بیشتر برای یادگیری، به خاطر سپردن و بیاد آوردن آنرا تسهیل می کند. (تقویت حافظه)
6-   هر روز به اخبار رادیو و تلویزیون گوش دهید. سعی کنید هر روز یک مطلب جدید یاد بگیرید. کتاب یا روزنامه مطالعه کنید.
7-   در جمع دوستان یا خانواده خاطرات گذشته را تعریف کنید. می توانید آلبوم عکس های قدیمی را برای یادآوری نام افراد و خاطرات گذشته نگاه کنید.
8-   خاطرات خود را بنویسید.
9-   جدول حل کنید.
10-   به همراه خانواده بیشتر به طبیعت بروید و راجع به موضوعات مشخص صحبت کنید.

تهیه وتدوین:
بهمن لطفی خواه

آلزایمر یا از دست دادن حافظه کوتاه مدت

دکتر آزما — Sat, 13 Mar 2010 07:27:12 GMT

آلزایمر با از دست دادن حافظه کوتاه مدت، فراموش کردن آدرسها و اسمها آغاز میشود و کم کم تا آنجا پیش میرود که فرد حتی راه بازگشت به خانه را فراموش میکند.
در سال ۱۹۰۶ میلادی «آلویس آلزایمر»، پزشک آلمانی پس از ۲۰ سال تحقیق توانست تعریفی علمی از این بیماری ارائه دهد. این بیماری برای قدردانی از یک عمر تحقیق آلویس آلزایمر، «آلزایمر» نامیده شد. آلزایمر که به بیماری پیری معروف است، در واقع چیزی بیشتر از یک فراموشی ساده است.
بیماری آلزایمر ۲ تا ۵ درصد اشخاص سالمند را دربر میگیرد و گاهی

هم به اشخاص جوانتر حمله میکند. به نظر میرسد که آلزایمر در اثر فاسد شدن سلولهای منطقه «هیپو کامپ» که معمولاً مقدار زیادی «استیل کولین» تولید میکنند به وجود میآید. سلولهای مغزی یا نرونهایی که آسیب دیدهاند، پلاکهایی جمع میکنند و به تعداد زیادی میمیرند. منطقه آسیب دیده مغز و استیل کولین در تشکیل خاطرات جدید وارد عمل میشوند. به همین دلیل یکی از نشانههای اصلی بیماری آلزایمر، ناتوانی در تحکیم یک یادگیری تازه (مثل یادآوری آدرس تازه) و دشواری در جهتیابی است. البته خاطرات رویدادهای دور معمولاً کمتر آسیب میبینند.
علت بیماری
با بالا رفتن سن و پیر شدن سلولها، ترشح ماده شیمیایی «سروتونین» کاهش مییابد. بدین ترتیب ارتباط بین سلولی و انتقال اطلاعات دچار مشکل میشود. این مشکل بیشتر از همه در بخش حافظه و خاطرات، خود را نشان میدهد. خاطرهها ترکیبی هستند از یادآوری دیدهها و شنیدهها و احساسات که برای یادآوری آنها مغز نیاز به برقراری یک ارتباط پیچیده سلولی بین همه بخشها دارد. به همین علت با بالا رفتن سن و کم شدن ترشح سروتونین در مغز، خاطرهها کمرنگ یا فراموش میشوند.
این بیماری همیشه به علت پیر شدن سلولها نیست. سکته مغزی که باعث از دست رفتن بخشی از سلولهای مغز میشود، یا شوک عاطفی پس از دست دادن عزیزی، میتوانند خطر ابتلا به آلزایمر را افزایش دهند.تحقیقات محققان دانشگاه کالیفرنیای جنوبی نشان میدهد بیماری آلزایمر یک بیماری ژنتیکی است. محققان این دانشگاه با انجام آزمایش بر روی هزار و ۲۰۰ مورد دو قلو اعلام کردند که ۷۱ درصد از موارد ابتلا به بیماری آلزایمر به دلایل ژنتیکی است. تحقیقات نشان داد بیماری آلزایمر اول به دلایل ژنتیکی بروز میکند و بعد عوامل محیطی.
نشانههای بیماری
در بیشتر موارد، بیماری آلزایمر در اشخاص سالمند و در فاصله زمانی ۸ تا ۲۰ سال رشد میکند. قربانی این بیماری، ابتدا افت حافظه پیدا میکند و اغلب گم شدن حتی در خانه خود بیمار نیز پیش میآید. به مرور زمان، بیمار جهتیابی خود را به شدت از دست میدهد، اشخاص و حتی اعضای خانواده خود را نمیشناسد، هیجانهای کودکانه نشان میدهد و از عهده نظافت خود و لباس پوشیدن بر نمیآید.
پیشگیری، مقدم بر درمان
همه ما، پیر و جوان میتوانیم یک دفترچه یادداشت و یک مداد در جیب خود یا در کنار تلفن داشته باشیم و پیامهای خود را خیلی راحت در آن بنویسیم. ما حتی میتوانیم یک تقویم به همراه داشته باشیم و رویدادهای پیشبینی شده، حتی کارهای روزمره را در آن بنویسیم.
اشخاصی که از افت حافظه رنج میبرند، میتوانند روی روزهایی که سپری میشود خط بکشند. میتوانند از داروهایی استفاده کنند که مقدار آنها برای هر روز از هفته و ماه مشخص شده است. برقراری نظم روزانه و کمک گرفتن از وسایل کمک حافظه بسیاری از سالمندانی را که توانایی تشکیل خاطرات تازه را ندارند، از دشواریهای حاد نجات دهد.
درمان
اگر یکی از اعضای خانواده دچار این بیماری است، حالت خصومت آنها را به خود نگیرید. محیط خانه را طوری تغییر دهید که فرد بیمار دچار آسیب بدنی نشود.اگر مراقبت از یکی از اعضای خانواده که دچار این بیماری است را به عهده دارید، از دیگران درخواست کمک کنید تا بتوانید به خود استراحت دهید. از این که نیاز به استراحت و فراغت دارید احساس گناه نکنید. حتی اگر بیمار از این مسأله احساس رضایت نداشته باشد.اگر گروه حمایتی برای خانواده بیماران آلزایمر وجود دارد به آن بپیوندید و اگر وجود ندارد، در ایجاد آن تلاش کنید.افراد مراقبتکننده از بیمار میتوانند برخی از مشکلات بیمار را با اجرای بعضی کارها کاهش دهند.مانند تکرار، برای بیمارانی که مشکلی در حافظه دارند شاید یادآوریِ مکرر کمککننده باشد. یک گفتگوی صمیمانه مختصر و در عین حال قوی هم میتواند بیمار آشفته را آرام کند. و منحرف کردن ذهن بیمار، که قدم زدن با بیمار میتواند در این زمینه کمککننده باشد.
داروها
خیلی از داروهایی که برای مشکلات دیگر مصرف میشوند، میتوانند باعث گیجی یا خوابآلودگی شوند. این داروها را باید در حد امکان قطع کرد. هماکنون داروهای زیاد دیگری مورد بررسی هستند. بعضی از آنها برای کنترل علائم آشفتگی مفید هستند. داروهای جدیدی که با نسخه پزشک تجویز میشوند، ممکن است پیشرفت بیماری را در بعضی از بیماران به تأخیر اندازد.
مصرف خشکبار به خصوص فندق به تقویت حافظه کمک میکند. فندق دارای پیش ماده سروتونین است. مصرف فندق باعث افزایش ترشح این ماده شیمیایی مخصوص در مغز میشود.
فعالیت و رژیم غذایی
تا حدی که امکان دارد بیمار آلزایمری باید فعالیت خود را حفظ کند. با پیشرفت بیماری، نهایتا تمامی فعالیتها نیاز به نظارت خواهند داشت. رژیم غذایی عادی. نهایتاً بیمار برای غذا خوردن به کمک نیاز خواهد داشت.
آیا این بیماری حالت ارثی هم دارد؟
سن بالا، سابقه خانوادگی، زن بودن و سندرم داون، مهمترین عوامل خطر ساز برای آلزایمر هستند. در جمعیتهای غربی، خطر تجربی آلزایمر در سرتاسر عمر، ۵ درصد است. اگر بیماران، خویشاوند درجه اولی داشته باشند که آلزایمر در او پس از ۶۵ سالگی بروز کرده باشد، خطر نسبی ابتلای آنها ۳ تا ۶ برابر افزایش مییابد. اگر بیماران، خواهر یا برادری مبتلا به آلزایمر پیش از ۶۰ سالگی و نیز یک والد مبتلا باشند، خطر نسبی آنها ۷ تا ۹ برابر میشود.داشتن زندگیهای فعال، شرکت در برنامههای جمعی، گوش کردن به اخبار و از همه مهمتر یاد گرفتن یک چیز جدید مثل یک زبان جدید، مغز را فعال نگاه میدارد. برای تقویت حافظه نیاز به داروی خارجی و گرانقیمت نیست.

تغییرات طبیعی در سالمندان

دکتر آزما — Sat, 13 Mar 2010 07:24:43 GMT

پیری عبارت است از تغییرات بیولوژیکی که در نحوه ی زیست ارگانیسم در طول زمان ظاهر میشود. این تغییر با کاهش نیروی حیاتی و تطبیقی، یعنی کاهش قابلیت انطباق فرد با تغییر شرایط ناگهانی و ناتوانی در ایجاد تعادل مجدد همراه گشته و به تدریج دگرگونیهایی را در ساختمان و عمل اعضای بدن فرد به وجود میآورد...
سالمندی یک فرایند طبیعی در زندگی است که از

ابتدای عمر شروع میشود. با افزایش سن به تدریج تغییرات جسمانی، روانی و احساس در انسان روی میدهد. این تغییرات بسیار تدریجی و فردی میباشند و عبارتند از: ضعف عضلات صاف و آتروفی عضلات مخطط، تغییرات در سیستم عروق قلب و ریهها (شامل کاهش برون ده قلب، سختی عروق و تجمع چربی در دیوارهی آنها کاهش قابلیت ارتجاعی ریه و...) پوکی و شکنندگی استخوانها، کاهش قدرت انعطاف مفاصل و کاهش دامنهی حرکت، کندی حرکات، تغییرات در سیستم عصبی (کاهش سرعت هدایت عصبی در نرونها، تأخیر در پاسخ درکی و رفتاری، کوتاهی خواب، زوال حس تعادل و...).
به عبارت دیگر پیری عبارت است از تغییرات بیولوژیکی که در نحوهی زیست ارگانیسم در طول زمان ظاهر میشود. این تغییر با کاهش نیروی حیاتی و تطبیقی، یعنی کاهش قابلیت انطباق فرد با تغییر شرایط ناگهانی و ناتوانی در ایجاد تعادل مجدد همراه گشته و به تدریج دگرگونیهایی را در ساختمان و عمل اعضای بدن فرد به وجود میآورد.
استن هوپ و لانکستر در سال ۲۰۰۰ سالمندی را فرایند زوال کلیهی سیستمهای بدن و یا کلیهی تغییراتی میدانند که براثر گذر زمان در فرد ایجاد میشود. همچنین راچ در سال ۲۰۰۰ سالمندی را اینگونه تعریف میکند: فرد سالمند فردی است که سن ۶۰ سال و بالاتر داشته باشد، ضمن اینکه در وی تغییرات فیزیولوژیکی، روانی و اجتماعی ایجاد شده باشد.
سالمندی فرآیند طبیعی رشد و تکامل رشد و تکامل بشری است. سالمندی یک پدیدهی جهانی است و در عین حال یک پدیدهی فردی که متأثر از تجارب زندگی هر فرد میباشد. تقسیم بندیهای مختلفی در مورد سن سالمندی وجود دارد، اما معتبرترین تقسیمبندی که مربوط به سازمان بهداشت جهانی است، به شرح زیر است:
▪ ۶۰ تا ۷۵ سال: سالمند جوان (مسن)
▪ ۷۵ تا ۹۰ سال: سالمند پیر
▪ ۹۰ سال و بالاتر: خیلی پیر
عوامل مؤثر بر سلامت سالمندان
به درستی مشخص نیست که چه عواملی بر سالمندی سالم تأثیر گذارند، اما این نکته مشخص است که عادات و رفتارهای بهداشتی، سیستم حمایت کنندهی اجتماعی و دید خوش بینانه نسبت به زندگی، تجارب زندگی، خصوصیات شخصیتی و سلامت جسمی کنونی و... همه بر سلامت دوران سالمندی مؤثرند.
رشد و سالمندی
همهیانسانها با ذخیرهی بافتی و سلولی خارق العاده پا به جهان میگذارند ولی این ذخیره با افزایش سن تحلیل میرود. برخی از انواع سلولها، ازقبیل سلولهای کبدی و کلیوی در طول مدت زمان طولانی، مرتباً جانشین میشوند، برخی دیگر مانند سلولهای عضلانی توان باز تولید محدودی دارند، عمر همهی سلولها و بافتها محدود است و هر چه فرد سالمندتر شود، فرآیند ترمیم ضعیفتر میشود. به این ترتیب بدن بسیار به کندی پیر میشود بدون آنکه تا سالها تغییرات آن قابل درک باشد.
جوانان به ظاهر خود میپردازند چون دوست دارند زیبا بمانند ولی پرداختن میانسالان به ظاهر دلایل دیگری دارد، آنها برای نخستین بار بر اثر تغییراتی که در ظاهرشان پدیدار میشود پیرتر به نظر میرسند، البته میزان این تغییرات تا حدودی به خود فرد بستگی دارد، تغذیه و مراقبت بهداشتی بهتر، همراه باتوجه به ورزش و برازندگی فیزیکی کمک میکند تا افراد درمقایسه با نسل قبل ظاهری جوانتر داشته باشند. بالاخره همه از لحاظ فیزیکی پیر میشوند. ولی برخی ازافراد ۲۰ تا۳۰ سال جوانتر از سن واقعی خود به نظر میرسند.
برازندگی و سلامت فیزیکی وابسته است به:
۱) سن تقویمی در برابر سن کارکردی:
ساعت زیست شناختی افراد با یکدیگر فرق دارد و برخی زودتر از بقیه پیر میشوند. مردان تا سن ۵۰ سالگی سریعتر از زنان پیر میشوند. عوامل زیست شناختی و محیطی هر دو تأثیر مهمی بر سلامتی دارند، عوامل روانشناختی و اجتماعی نظیر روابط با اعضای خانواده نیز تأثیر عمیقی بر سلامتی دارند. بررسیهای میان فرهنگی تفاوتهای گستردهیی را نشان میدهند ، مردان سیاه پوست سریعتر از مردان سفید پوست پیر میشوند. بخش اعظم این پدیده به وراثت مربوط میشود، ولی رژیم غذایی، آب و هوا، ورزش و عادات بهداشتی نیز در این زمینه تأثیر گذارند. به این ترتیب سن تقویمی به تنهایی معیار ضعیفی برای ارزیابی وضعیت فیزیکی یا سالمندی است.
۲) زمان واکنش:
یکی از مقیاسهای اندازهگیری توانایی کارکردی در سالمندان، زمان واکنش یعنی فاصلهی میان تحریک و پاسخ است. اگر وقتی فرد در حال رانندگی است چراغ راهنمایی قرمز شود زمان واکنش فاصلهی زمانی از لحظهی قرمز شدن چراغ تا لحظهی فشار پای فرد روی ترمز است افزایش مییابد. بررسیهای بیشماری به منظور کشف نحوهی تغییر این فاصله با افزایش سن انجام شده است. به طور کلی، زمان واکنش از کودکی تاحدود ۲۰ سالگی کاهش مییابد سپس تا اواسط سالهای ۲۰ عمر ثابت باقی میماند و از آن پس به کندی افزایش پیدا میکند.
۳) تمرینهای بدنی:
یکی ازبهترین روشهای پیشگیری از بیماری و حفظ برازندگی فیزیکی است. برخی از پژوهشگران اظهار داشتهاند که حدود ۵۰% از افت سالمندی از طریق اصلاح سبکهای عادتی زندگی نظیر شرکت در تمرینهای بدنی منظم قابل اجتناب است. یکی از رموز فراوانی انرژی و تحرک مدیران ارشد اجرایی شرکتهای برتر آمریکایی دلبستگی آنان به تمرینهای بدنی و نیز سایر عادات بهداشتی درست نظیر عدم استعمال دخانیات، استفاده از رژیم غذایی مناسب و خواب کافی است. بدون تمرین بدن تحلیل میرود، عضلات ضعیف و استخوانها پوک میشوند، شریانها مسدود میشوند و قلب برای کنارآمدن با بارهای ناگهانی وارد بر آن تحت فشار قرارمیگیرد.
یک برنامهی ورزشی باید شامل مراحل زیر باشد:
۱) مرحلهی گرم کردن
۲) مرحلهی حرکات تقویتی برای تقویت عضلات
۳) مرحلهی هوازی
۴) مرحلهی سرد
اگر فردی که قرار است از برنامه استفاده کند تا به حال ورزش نکرده است، یکسری فعالیت ورزشی ابتدایی با ۳۰ تا ۴۵ درصد حداکثر ضربان قلب در هفتههای اول تمرین برای او مناسب است. برنامه معمولاً با روزی ۱۵ تا ۲۰ دقیقه شروع میشود. مسألهی مهم این است که شدت و مدت ورزش به آرامی و تدریجاً افزایش یابد تا خطر آسیب دیدگی به حداقل برسد. بنابراین ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد تا تمرین به سطح ثابت و مورد نظر برسد.
برای این افراد بهتر است مدت تمرین ۵ دقیقه و شدت آن ۵% حداکثرضربان قلب هر دو هفته یکبار افزایش کند. افراد ناآماده ابتدا باید مدت را افزایش دهند و سپس در صورت عدم وجود مشکل شدت تمرین را نیز افزایش دهند. شدت تمرین برای هر نوع کار و ورزش را میتوان به سادگی با تعیین ضریان قلب در وسط و انتهای هر جلسهی تمرینی تعیین کرد و با آن یک محاسبهی مطلوب از درصد حداکثر ضربان قلب به دست آورد. به دلیل ارتباط زیاد میان فعالیتهای ورزشی شدید با آسیب دیدگیهای اسکلتی - عضلانی برای افراد مسن همیشه باید ورزشهای ملایم و سبک تجویز شود. نتایج بررسیها و تحقیقات نشان میدهد که برای افراد مسن، پیادهروی یک برنامهی مؤثر برای توسعه آمادگی جسمانی است. پیادهروی برای اجرا بسیار راحت است و نیاز به مهارت کم و امکانات و وسایل ویژه اندکی دارد. شدت کم پیاده روی و فشار جزئی آن روی بدن سبب ایمنی و سازگاری بیشتر برای افراد مسن میشود. پیاده روی سبب افزایش آمادگی عروق قلبی میشود،استرس را کاهش میدهد و به کنترل وزن کمک میکند.
نقش ورزش
طی بررسیهای بسیاری اثرات ورزش روی دستگاههای مختلف بدن ثابت شده است:
▪ دستگاه عروق قلبی:
ـ ظرفیت کار قلب
ـ تعداد ضربان قلب درحالت استراحت
ـ کلسترول کلHDL
ـ فشارخون
▪ دستگاه تنفسی:
ـ حداکثر اکسیژن مصرفی
ـ تهویهی دقیقهیی
ـ ظرفیت حیاتی
▪ دستگاه اسکلتی عضلانی:
ـ دانسیتهی استخوانی
ـ انعطاف پذیری
ـ دامنهی حرکت فعال
ـ قدرت عضلانی
ـ هماهنگی
▪ نبض:
یکی از سادهترین مقیاسهای اندازهگیری سلامت و برازندگی فیزیکی تعداد نبض است، تعداد نبض به طور متوسط ۷۲ تا ۷۶ ضربه در دقیقه است. در بزرگسال مؤنث تعداد نبض در زمان استراحت به طور متوسط ۷۶ تا ۸۰ ضربان در دقیقه است. در کل هر چه تعداد نبض در حال استراحت کمتر باشد فرد سالمتر است مگر آنکه یک مشکل عمدهی قلبی وجود داشته باشد. در صورت افزایش تعداد نبض به بیش از ۸۰ ضربان در دقیقه احتمال وجود مشکل مطرح میشود. برای مثال نرخ مرگ و میر برای زنان و مردانی که نبض آنها در زمان استراحت ۹۲ بار میزند چهار بار بیشتر از افرادی است که نبض آنها ۶۷ بار میزند.
▪ تنظیم گام:
به طور معمول افراد به منظور پرهیز از موانع، حفظ تعادل و عبور موفق از سطوح ناصاف یا نامنظم بارها گامهای خود را میزان میکنند با افزایش سن عبور از این موقعیتها دشوارتر میشود و فرد سالمند را در مخاطرهی افتادن قرار میدهد.

نکاتی درباره درد های سالمندان

دکتر آزما — Sat, 13 Mar 2010 06:55:57 GMT

به لحاظ بهبود بهداشت و روش های درمانی، درصد افراد سالمند در جوامع بشری افزایش یافته است.
درد یکی از مشکلات مهم و شایع در افراد سالمند بوده و در بیش از 50% این افراد دیده می شود.
درد های مزمن در سالمندان بیشتر از افراد جوان می باشد.
حدود 20% سالمندانی که به بیمارستانها مراجعه نموده اند،

از درد های با شدت متوسط و گاهی شدید شکایت داشته اند.
بسیاری از سالمندان که از درد های مزمن رنج می برند، برای تسکین درد خود هیچ داروئی دریافت نمی کنند!
درد های شایع در سالمندان عبارتند از :

درد های مربوط به آرتروز
درد های بعد از زونا
درد های مربوط به تنگی کانال نخاعی
درد های سرطانی
درد های مربوط به فیبرومیالژی
درد های بعد از سکته های مغزی
درد های مربوط به رشته های عصبی محیطی ناشی از دیابت

درد باعث تاثیر منفی بر کیفیت زندگی فرد سالمند شده و نهایتا می تواند منجر به :
افسردگی
اضطراب
مشکلات خواب
مشکلات اشتها
کم شدن وزن
اختلالات ادراکی
و محدود شدن عملکرد بیمار گردد.

و با اداره کردن درد این بیماران، بسیاری از این مشکلات بهبود خواهد یافت.

1. آیا مصرف دارو های مسکن در افراد سالمند بی خطر هستند؟
بالا رفتن سن به میزان زیادی خطر عوارض دارو های مسکن را افزایش می دهد.
شیوع خونریزی معده و روده بر اثر مصرف مسکن ها در افراد با سن بالای 65 سال تقریبا دو برابر افراد جوان می باشد.
عوارض کلیوی و قلبی دارو های مسکن در سالمندان بیشتر از جوانان است.
چون سالمندان برای درمان دردهای خود به پزشکان متعددی مراجعه می نمایند و هر پزشک مقداری داروی مسکن برای آنها تجویز می کند، ترکیب این مسکن ها خطرات بیشتری را به دنبال خواهد داشت.
تغییر دادن راه مصرف دارو های مسکن نیز تغییر زیادی در عوارض احتمالی نخواهد داشت ( راه دهانی ، راه روده و غیره ).

2. آیا عوامل فارماکولوژیک در تعین میزان داروی مصرفی در سالمندان تاثیر دارند؟

جذب دارو، توزیع دارو در بدن، متابولیزم دارو و دفع دارو در سالمندان تغییر
می کند.
به همین علت میزان دوز دارو در سالمندان باید کمتر از جوانان در نظر گرفته شود.

3. آیا افراد سالمند، درد کمتری را نسبت به جوانان حس می کنند؟

آستانه حس درد در سالمندان شاید کمی بالاتر از جوانان باشد ولی در بسیاری از سالمندان مانند جوانان است.
با این حال، افراد سالمند با اینکه مشکلات بدنی زیادی دارند، معمولا از درد کمتری شکایت می کنند.

4. مصرف چه نوع مسکن هائی در سالمندان کم خطرتر خواهد بود؟

دارو هائی که دارای نیمه عمر کوتاه تر هستند و در نتیجه زودتر از بدن دفع می شوند، خطرات کمتری خواهند داشت.
مصرف مسکن های مخدر در سالمندان باید با احتیاط بیشتری صورت گیرد.

5. چه مسایل خاصی در رابطه با مصرف دارو های ضد افسردگی که برای کنترل درد های مزمن مصرف می شوند، برای سالمندان وجود خواهد داشت؟

اکثر مشکلات مربوط به مصرف این داروها، به خاطر اثرات آنتی کلینرژیک آنها می باشد که ممکن است سبب ایجاد مشکلات ذیل گردد :

پریشانی فکر
گلوکوم ( آب سیاه )
بزرگ شدن خوش خیم پروستات در آقایان
احتباس ادرار
فشار خون وضعیتی
تشدید برخی از بیماری های قلبی

6. علت اصلی ایجاد عوارض دارو های مسکن در سالمندان چیست؟

مصرف دارو های مسکن متعدد در سالمندان می تواند فاجعه آفرین باشد .
مصرف همزمان چند داروی مسکن ضد درد همراه با داروهای ضد افسردگی و آرامبخش هائی که برای کنترل درد های مزمن استفاده می شوند، می تواند مشکلات جبران ناپذیری را برای بیمار سالمند ایجاد نماید.

7. قانون سرانگشتی برای تجویز مسکن های ضد درد در سالمندان چیست؟

باید تمام مسکن ها با دوز کم شروع شده و در صورت لزوم به تدریج اضافه گردند.
بهتر است دارو را با نصف دوز مورد استفاده در جوانان شروع کنیم.
در مورد دارو های ضد افسردگی که در کنترل درد های مزمن استفاده می شوند، باید با دوز 10 میلی گرم در شب شروع کنیم و نه بیشتر.
تنظیم دوز دارو باید تدریجی و با احتیاط باشد وگرنه با عوارض آن مواجه می گردیم.

8. نقش ورزش های طبی در کنترل درد سالمندان چیست؟

بسیاری از درد های عضلانی و مفصلی در سالمندان، بوسیله ورزش های طبی بسیار ساده، تخفیف می یابد و بدینوسیله بیمار می تواند داروی مسکن کمتری مصرف نماید.

9. نقش درمان های سنتی و طب جایگزین در کنترل درد سالمندان چگونه است؟

بسیاری از درمان های سنتی و طب جایگزین، تاثیرات محدودی در درمان این بیماران دارند ولی به هر ترتیب می توان در کنار درمان های طبی متداول، از این درمان ها نیز سود برد، تا به بهبود کیفیت زندگی بیمار کمک نماید.

دکتر محمد شریفی - انجمن بررسی و مطالعه درد در ایران

سالمندی نه درد است ، نه بیماری

دکتر آزما — Sat, 13 Mar 2010 06:49:55 GMT

گفتگو با دکتر فریبا تیموری، رئیس مرکز تحقیقات سالمندی ایران
آخرین آمارها نشان میدهند، در ایران ۷تا۷/۵ درصد جمعیت را سالمندان تشکیل میدهند و در بعضی استانهای کشورمان نیز جمعیت سالمندان به ۹ درصد کل جمعیت آن استان میرسد.
سالمندی بخشی از زندگی است که بسیاری از ما در حال سپری کردن آن هستیم یا آنرا در آینده خواهیم گذراند. سالمندی مساوی با بیماری یا درد نیست و میتوان از جوانی و میانسالی برای دوره سالمندی سالم، برنامهریزی کرد. دکتر فریبا تیموری دیدگاه جدید و روشنی نسبت به سالمندی دارد. با او در خصوص همین دیدگاه و دیگر مسائل مربوط به سالمندی به گفتگو نشسته ایم.

▪ خانم دکتر، به چه کسانی سالمندمیگویند؟
ـ مرز سالمندی ۶۵ سالگی است اما در ایران کسی که بالای ۶۰ سال باشد، سالمند محسوب میشود.
▪ آیا کشور ما، کشور سالمندی به شمار میآید؟
ـ آخرین آمارها نشان میدهند، در ایران ۷تا۷/۵ درصد جمعیت را سالمندان تشکیل میدهند. در بعضی استانهای کشورمان جمعیت سالمندان به ۹ درصد کل جمعیت آن استان نیز میرسد. بر اساس تعریف سازمان ملل متحد، کشوری که بیش از ۷ درصد کل جمعیتش سالمند باشند، کشور سالمندی به حساب میآید. بنابراین زنگ خطر برای ایران زده شده است. در ۵ تا۱۰ سال آینده ، جمعیت سالمند کشور افزایش مییابد و مسئله مهم ما، مسئله سالمندی خواهد بود، که البته دفتر سلامت سالمندان وزارت بهداشت در این زمینه فعالیتهایی را آغاز کرده است.
▪ این جمعیت سالمند چه نیازهایی دارند؟
ـ نیازهای سالمندان را در ایران و تمام جهان میتوان به ۳ گروه اصلی تقسیم کرد.
گروه اول نیازهای بهداشتی - درمانی هستند که شامل مراقبتهای پزشکی و بهداشتی از سالمندان است. گروه دوم نیازهای اجتماعی - اقتصادی مانند بیمه و حقوق بازنشستگی است که عدم توجه به آنها آرامش روحی، روانی و اجتماعی سالمند را مختل خواهد کرد و گروه سوم نیازهای روانی است.
▪ سالمندان بیشتر با چه بیماریهایی دست به گریبانند؟
ـ بیماریهای قلبی -عروقی در بیشتر کشورهای جهان، مقام اول را دارند و پس از آن سالمندان بیشتر با انواع سرطانها دست و پنجه نرم میکنند. در برخی از کشورها نیز ناتوانیهای ناشی از حوادثی مانند زمین خوردن درمقام دوم پس از بیماریهای قلبی - عروقی قرار میگیرند.
▪ بیشترین حادثهای که برای سالمندان ایران اتفاق میافتد، چیست ؟
ـ شایعترین حادثهای که سالمندان ایرانی با آن مواجهند، زمین خوردن است. ۱۹ تا۲۶ درصد سالمندان در طی یک سال دچار نوعی حادثه میشوندکه نیازمند اقدام درمانی است. شایعترین حادثه برای مردان سالمند شهری، حوادث رانندگی و درمیان زنان سالمند شهری، زمین خوردن است. سالمندان روستایی نیز بیشتر زمین میخورند که اکثر این زمینخوردگیها باعث شکستگی استخوان میشود.
اتفاقا سئوالی که پرسیدید، سوال خوبی بود چون علاوه بر این آمارها، یک نکته مهم دیگر را هم باید همینجا اضافه کنم.اگر سالمندی به دلیل زمین خوردن به پزشک مراجعهکند، پزشک نباید فقط در پی درمان شکستگی و کوفتگی بدن او باشد، بلکه حتما باید درباره خصوصیات منزل سالمند سوال کند و توصیههای لازم را درباره یک منزل استاندارد برای سالمند به او گوشزد کند. در نیمی از موارد علت زمین خوردن سالمندان ما، شرایط نامناسب محیط زندگیشان است که به دلیل نور ناکافی و یا فرشی که در جای نامناسب پهن شده است، موجبات زمین خوردن سالمند را فراهم میآورد.
▪ خانم دکتر، از این آمارها که بگذریم، به نظر شما چه کم لطفیهایی به سالمندان میکنیم؟
ـ اولین مسئله ، فقر آموزش است. پزشکان، پیراپزشکان، پرستاران و بیمارستانها که مسئولیت پرستاری از سالمندان بالای ۶۵ سال را بر عهده دارند، همچنین افرادی که در مراکز نگهداری سالمندان فعالیت میکنند، به عنوان مراقب، مدیر و یا حتی آشپزی که در آن مجموعه به نوعی با سالمندان در ارتباط است، باید آموزشهای خاصی ببینند. به عنوان مثال آشپز یک مرکز نگهداری سالمندان حتما باید بداند نیازهای تغذیهای سالمندان متفاوت با افراد عادی است و با گذراندن دورههای آموزشی خاص، اطلاعات لازم درباره تغذیه سالمندان را کسب کند.
پزشکان هم باید با دیدی متفاوت از یک فرد بالغ به بیمار سالمندشان نگاه کنند. بیمار سالمند نیازمند یک بررسی جامع است. باید هم تغذیه، هم وضعیت روانی او چه از نظر افسردگی و چه از نظر اختلالات خواب را مورد بررسی قرار دهند. اگر سالمند به یک پزشک یا متخصص قلب مراجعه کند نباید فقط فشارخون او گرفته شود و فقط بیماری قلبی او مورد توجه و معاینه و درمان قرار گیرد. لازم است ارزیابی جامع در مورد سالمند انجام شود. این روشی است که در تمام دنیا، مفید شناخته شده است چون بیماریها و مشکلات بعدی سالمند را با این روش میتوان شناسایی کرد و از آن پیشگیری کرد. اگر بتوان این بیماریها و مشکلات را قبل از اتفاق افتادن، شناسایی کرد، هم برای سالمند و هم برای افراد خانواده او ارزانتر خواهد بود تا اینکه مثلا به یک اختلال حافظه ساده در معاینات عمومی سالمند توجه نشود و بعد که این اختلال پیشرفت کرد و به آلزایمر تبدیل شد، در پی درمان آن باشیم و فشارهای مختلف آن را بر خانواده، تحمل کنیم.
▪ خانم دکتر شما متخصص طب سالمندان هستید، ولی این تخصص در ایران چندان شناخته شده نیست. این طور نیست؟
ـ تخصص طب سالمندان به تازگی وارد ایران شده است. این تخصص با اینکه با پیرترین گروه جامعه سروکار دارد ولی جوانترین تخصص طب در دنیا ست. طولانیترین سابقه را کشور انگلستان در این زمینه دارد. هرچند امریکا پیشرفتهترین امکانات و بخشهای طب سالمندی را دارد. اما متخصصان طب سالمندی انگشتشمارند. البته افرادی نیز متخصص داخلی بودهاند که برای یک دوره فلوشیب یک ساله در دانشگاههای خارج از کشور، طب سالمندان را گذراندهاند. تاکنون حدود ۴۰۰ پزشک عمومی و متخصص در دورههای کوتاه مدت طب سالمندی در مرکز تحقیقات سالمندی ایران آموزش دیدهاند، وزارت بهداشت در آینده دوره تخصص طب سالمندان را برگزار خواهد کرد و همچنین واحدهای طب سالمندان در دروس دورههای پزشکی عمومی گنجانده خواهد شد. طب سالمندان رشتهای از علم پزشکی است که به ارزیابی جامع سالمندی میپردازد و جامعه و محیط زندگی سالمند را جزء ارزیابی سالمند به حساب میآورد. متخصصان این طب کمتر نسخه درمانی میدهند و با پیشگیری از بیماریهای سالمندان، درمان و توانبخشی سالمندان به ارزیابی این گروه از جامعه میپردازند. ویژگی خاص طب سالمندان این است که متخصص این طب حتما باید در یک تیم فعالیت کند و در کنار او فارماکولوژیست، دندانپزشک، متخصص تغذیه و غیره فعالیت کنند.
در ۵ تا ۱۰ سال آینده تعداد افراد بالای ۶۰ سال کشور ما مساوی تعداد افراد زیر ۵ سال خواهند بود ولی نتایج مطالعات وزارت بهداشت نشان میدهد در مقایسه با تعداد زیاد متخصصان کودکان ، متخصصان طب سالمند ما انگشت شمارند.
▪ همه سالمندان باید به متخصص طب سالمندان مراجعه کنند یا فقط سالمندان خاصی که نیازهایی مانند توانبخشی دارند به متخصص سالمندان نیازمندند؟
ـ مسلما همه سالمندان. سالمند سالم با متخصص طب سالمندان مشورت میکند تا چگونه سالم زندگی کند و چگونه دوره سالمندیاش را بگذراند؟ متخصصان طب سالمندان با انجام واکسیناسیون، توصیههای بهداشتی ، تغذیهای ، حرکتی و محیطی از بسیاری از بیماریها و حوادث دوره سالمندی پیشگیری میکنند. از اهداف سازمان بهداشت درمانی است.
▪ برای آموزش پزشکان عمومی و سالمندان چه اقداماتی انجام شده است؟
ـ در مرکز تحقیقات سالمندی ایران، دورههای آموزشی کوتاه مدتی برای پزشکان عمومی برگزار میشود و در آن اصول طب سالمندی به آنها آموزش داده میشود. البته خود سالمندان اولین کسانی هستند که باید درباره حفظ سلامت خودشان آموزش ببینند. سالمندان باید یاد بگیرند که چگونه از خودشان مراقبت کنند تا بیمار نشوند و باید این مراقبت از خود را ازمیانسالی آغاز کنند تا در سالمندی، سالمند سالمی باشند. در درجات بعدی، افراد خانواده سالمند هستند که باید نحوه نگهداری و مراقبت درست از سالمندشان را یاد بگیرند. حتی کسانیکه از طرف شرکتهای نگهداری و مراقبت از سالمندان به منازل فرستادهمیشوند، اگر آموزشهای کوتاه دو هفتهای ببینند نحوه برخوردشان با سالمند متفاوت خواهد بود.
▪ بنابراین نگهداری و مراقبت از سالمندان یک کار گروهی است، این طور نیست؟
ـ سالمندی در دنیا به صورت خدماترسانی میشود. حداقل تعدادی که در این گروه مشغول به فعالیت هستند شامل پزشک، پرستار، فیزیوتراپ و مددکار اجتماعی است. به این ترتیب به نیازهای بهداشتی - درمانی، اجتماعی - اقتصادی و روانی سالمند به صورت جامع نگاه میکنیم وهیچ یک از نیازهای این گروه از قلم نمیافتد. سالمندان باید خودشان نیز به این نکته توجه کنند که فقط برای گرفتن یک نسخه به پزشک مراجعه نکنند بلکه تمام مشکلاتشان را با پزشک در میان بگذارند.
▪ آیا به نظر شما در کشور ما خدماترسانی به سالمندان مطلوب و مناسب است؟
ـ متاسفانه در ایران، خدماترسانی به سالمندان کم است چون در ایران کلینیکهای تخصصی طب سالمندی نداریم. در بیمارستانهای ما بخش سالمندان وجود ندارد و اصلا ما نیروی انسانی آموزش دیده برای خدماترسانی به سالمندان را نداریم. البته تخصص طب سالمندان در ایران و در دنیا بسیار جوان است. در این راستا، زیر نظر مرکز تحقیقات سالمندی ایران در بیمارستان روفیده تهران واقع در منطقه قیطریه، کلینیک سرپایی سالمندی دایره شده است که در آن گروهی متشکل از متخصص طب سالمندی، متخصص قلب، روانپزشک، مددکاراجتماعی و متخصص تغذیه به صورت یک تیم، در خدمت سالمندان هستند و قرار است یک بیمارستان سالمندان که دارای ۲۰ تا ۳۰ تخت خواب است در آینده دایر شود و سالمندانی که دوره حاد بیماریشان را گذراندهاند، به این بخش منتقل خواهند شد. به عنوان مثال سالمندی که دوره حاد پس از سکته مغزی را پشت سر گذاشته است، به جای رفتن به منزل به این بخش منتقل میشود تا در این بخش خدمات توان بخشی فشرده به وی ارائه شده، دستورات تغذیهای لازم داده شود و برای جلوگیری از افسردگی او در آینده تحت نظر یک روان شناس قرار گیرد. سالمندان پس از گذران دوره حاد بیماری حداکثر ۳ ماه در این بیمارستان بستری خواهند شد و با سلامت کامل مرخص میشوند. به این ترتیب سالمند پس از بیرون آمدن از بیمارستان به کسی وابسته نیست و خودش میتواند فعالیتهای روزمرهاش را انجام دهد.
▪ با توجه به این نیازهایی که شما اشاره کردید، در ایران چه اقداماتی برای رفع این نیازها انجام شده است؟
ـ در سالهای اخیر با مسئله سالمندی به صورت جدی برخورد میشود و از جمله این اقدامات تشکیل است. وزیر رفاه رئیس این شوراست و وزارت بهداشت و مسکن در این شورا نماینده دارند. دبیر شورا رئیس سازمان بهزیستی است و نمایندگان دیگری از طرف سازمان تامین اجتماعی و سازمان مدیریت در این شورا حضور دارند. ۳ نفر از اعضاء هیئت علمی دانشگاه نیز از اعضا این شورا هستند. شورای ملی سالمندان مرکب از ۵ کمیته آموزش، پژوهش، بهداشت و درمان، رفاه و خدمات اجتماعی و ورزش است. در جلسات منظم این شورا، مسائل مختلف سالمندان مطرح شده و کارشناسی میشود. سپس راهکارهایی برای رفع این نیازها اندیشیده شده و با ابلاغ توسط وزیر رفاه به ارگانهای مختلف، به صورت عملی و کاربردی، نیازهای سالمندان برطرف میشود.
▪ به عنوان آخرین سوال، اگر بخواهید یک توصیه به سالمندان و یک توصیه به اطرافیان سالمندان داشته باشید، آن توصیه چیست؟
ـ اگر سالمندان آموزش ببینند که خودشان مراقب خودشان باشند، قدمی مهم در حفظ سلامتشان برداشتهاند. سالمندی مساوی بیماری نیست. اگر سالمند دست یا پایش درد میکند، علتش سالمندی نیست بلکه علتی دارد که باید آن را بررسی و برطرف کرد. سالمندانی که با معاینات روتین سالمندی ۵ ارگان بدنشان را چک کنند، سالمندان سالمی خواهند بود. این ۵ ارگان شامل بینایی، شنوایی، تعادل (اسکلتی- عضلانی- عصبی)، بهداشت دهان و دندان برای تغذیه سالم و سیستم مغزی و حافظه است. فرزندان نیز باید به این نکته توجه کنند که اگر پدر و مادر سالمندشان دچار درد و ناراحتی میشود،علتش سالمندی نیست بلکه دلیل دیگری دارد که باید با کمک پزشک آن را شناسایی و برطرف کرد.
▪ درباره مرکز تحقیقات سالمندی ایران
ـ مرکز تحقیقات سالمندی ایران، تنها مرکز تحقیقات سالمندی در ایران است که توسط وزارت بهداشت تصویب شده است. حوزه فعالیت این مرکز در ۳ حیطه آموزش، پژوهش و خدمات است. این مرکز به صورت عمده بر تحقیقات کاربردی در زمینه سالمندی تمرکز دارد تا با توجه به شرایط فرهنگی، اعتقادی، مذهبی، اجتماعی و اقتصادی جامعه ایرانی، نیازهای سالمندان را شناسایی کرده و متناسب با آن خدمات مناسب را برای پاسخگویی نیازها به ارگانهای اجرایی معرفی کنند. تمام پژوهشگران دانشگاههای کشور که علاقهمند به مطالعه و تحقیق درباره سالمندی هستند میتوانند با این مرکز در تماس بوده و از اطلاعات و خدمات وحمایتهای این مرکز بهرهمند شوند. وزارت بهداشت نیزدر این زمینه فعالیت دارد

ضرورت مصرف سبزیجات و حبوبات، در سالمندان

دکتر آزما — Sat, 13 Mar 2010 06:47:39 GMT

مصرف غذاهای حاوی سبزیجات و حبوبات و همچنین میوه‌جات به جای غذاهای پر کربوهیدرات و پر چرب، می‌تواند عوارض حاصل از پیری را به تاخیر بیاندازد.
پیری فرایند طبیعی حاصل از تغییرات مربوط به زمان است و به مرحله اجتماعی زندگی اطلاق می‌شود و از لحاظ تئوری، پیری از زمان تولد شروع شده و در سراسر طول زندگی ادامه دارد.
پیری فرایند عمومی و پیشرونده است، اما

همه اشخاص لزوما علائم پیری را با زمان و سن مشابه نشان نمی‌دهند، پروسه پیری به طور طبیعی یک پدیده درونی است و از داخل بدن منشا می‌گیرد.
همچنین پیری متاثر از فاکتورهای خارجی می‌باشد که منشاء خارج از بدن داشته و بر روی پروسه پیری تاثیر می‌گذارند.
اگر چه الگوی اساسی پیری یکنواخت است ولی سرعت پیر شدن به وسیله‌ فاکتورهای خارجی مانند محیط و معیار زندگی تحت تاثیر قرار می‌گیرد، فاکتورهای داخلی از قبیل ساختمان ژنتیکی هم می‌توانند در سرعت پیر شدن مداخله نمایند.
با توجه به اینکه سالمندی پدیده‌ای است که با جنبه‌های زیستی، روانی و اجتماعی خاصی همراه است، به نظر می‌رسد تعریف پیری براساس سن تقویمی در رابطه با همه‌ سالمندان فراگیر نباشد و فرد پیر باید هم از نظر شناسنامه‌ای و از نظر جسمی، روانی واجتماعی پیر شده باشد.
تئوری‌های بیولوژیک پیری به صورت یک پروسه غیر ارادی بوده که در طول زمان باعث تغییراتی در سلول‌ها و بافت‌های بدن می‌شود و شامل تئوری ژنتیکی، رادیکال های آزاد، اتصال متقاطع، ایمونولوژی، تغییر شکل پروتئین به وسیله قند دار شدن، تئوری پیری سلول و از دست دادن تلومرها، تئوری پیری که در نتیجه استفاده طبیعی بدن و سیستم آن رخ می‌دهد.
از سوی دیگر در تئوری‌های روانی اجتماعی پیری به صورت یک واکنش بین شخص و عمل مغزی او و محیط فیزیکی است که به عنوان مثال شامل تئوری آزاد، تئوری فعالیت و تئوری پیوستگی می‌باشد.
آنچه که مسلم است نقش مکانیسم‌های بیولوژیک نظیر استرس اکسیداتیو، قند دار شدن پروتئین‌ها و ... به عنوان عوامل مددگر در توسعه پیری اثبات شده می‌باشد، ولی ارتباط سالمندی و دیگر فاکتورهای قابل اجتناب هنوز مشخص نشده است.

تغذیه سالمندان

دکتر آزما — Sat, 13 Mar 2010 06:43:34 GMT

با توجه به پیشرفت‌های علم پزشکی و بهداشتی متوسط عمر انسان افزایش یافته و در کشورهای پیشرفته، این میزان افزایش بیش‌تر است. پیرشدن و سالخوردگی با کاهش تدریجی فعالیت‌های فیزیکی و افزایش بیماریهای مزمن همراه می‌شود و به نظر می‌رسد که بهبود تغذیه تا حد زیادی قادر است از این مشکلات پیشگیری کند و یا آن‌ها را تخفیف دهد. به همین دلیل یکی از مسائل مهم سالمندان، مسائل پزشکی و بهداشتی از جمله وضعیت تغذیه آنهاست. با افزایش سن، نیاز آنها به انرژی کاهش یافته و تمایل به مصرف غذا کمتر می‌شود. در این حال اگر

انتخاب غذا درست صورت نگیرد، میزان دریافت مواد مغذی ضروری در آن‌ها پایین‌تر از حد مطلوب خواهد بود. در این بحث به بررسی بعضی از مشکلات تغذیه‌ای سالمندان و نیز نیازهای تغذیه آنها خواهیم پرداخت.
عوامل مؤثر در ایجاد مشکلات تغذیه‌ای سالمندان 1 ـ عوامل جسمانی: مانند کاهش کل انرژی مورد نیاز، بیماریهای مزمن، بی‌اشتهایی، تغییر حس چشایی، خرابی دندان‌ها، بی‌تحرکی، ناتوانی جسمی‌، مشکلات گوارشی، تداخلات دارویی و یا تداخل غذا و داروها

2 ـ مشکلات روحی و روانی: افسردگی، تنهایی، از دست دادن همسر
3 ـ مشکلات اقتصادی: درآمد کم، کمبود امکانات برای تهیه و طبخ غذای مناسب و زندگی در آسایشگاه
نیازهای تغذیه‌ای سالمندان
میزان انرژی مورد نیاز :
با افزایش سن میزان نیاز به انرژی کاهش می‌یابد که می‌تواند به دلیل کاهش فعالیت جسمی‌، کاهش توده عضلانی و فعال بدن باشد. در صورت دریافت مازاد بر نیاز انرژی مشکلات و عوارضی مانند چاقی، فشارخون، بیماری‌های قلبی‌ـ‌عروقی برای سالمند ایجاد می‌شود. میزان نیاز به انرژی برای هر سالمند متفاوت بوده و براساس وزن، قد، شرایط فیزیکی و سلامتی وی محاسبه می‌شود.
میزان پروتئین مورد نیاز سالمندان :
با افزایش سن علاوه بر کاهش توده عضلانی، ذخیره پروتئینی بدن نیز کاهش می‌یابد و میزان نیاز به پروتئین با افزایش سن نه تنها کاهش نیافته بلکه ثابت مانده و یا افزایش می‌یابد. بویژه در صورت ابتلا به بیماری‌ها و یا عفونت‌ها که این مسئله بسیار مهم می‌باشد. توصیه می‌شودچهل تا شصت درصد از انرژی دریافتی روزانه سالمندان از پروتئین‌ها به ویژه پروتئین‌های با کیفیت بالا تامین شود.

میزان مایعات مورد نیاز سالمندان:

توجه به دریافت کافی مایعات در سالمندان از مسائل مهم می‌باشد. علایم کمبود آب در بسیاری از سالمندان ممکن است به صورت خشکی لب‌ها، گودافتادن چشم‌ها، تب، یبوست، کاهش حجم ادرار و تهوع باشد که این مسئله در مورد سالمندانی که در مناطق گرم زندگی می‌کنند بیشتر شایع است. استفاده از داروهای ادرارآور نیز از عوامل مؤثر در ایجاد کم‌آبی در سالمندان می‌باشد. بنابراین توجه به مصرف کافی آب و مایعات در این دوران اهمیت ویژه‌ای دارد.
ویتامین‌ها و مواد معدنی:
اغلب سالمندان علاقه زیادی به مصرف مکمل‌های ویتامینی دارند که باید به این مسئله توجه شده و از مصرف بیش از حد نیاز این مکمل‌ها خودداری شود.
در مورد ویتامین‌های محلول در آب، معمولا کمبودی در سالمندان دیده نمی‌شود. مگر در سالمندان الکلی که کمبود ویتامین ب 1 می‌تواند وجود داشته باشد و یا سالمندانی که دچار سوء‌تغذیه هستند. همچنین ممکن است بعضی از سالمندان به علت مشکلات دندان و یا مشکلات گوارشی از خوردن سبزیجات و میوه‌جات پرهیز کنند درحالیکه این منابع غذایی تامین کننده ویتامین ث هستند و یا مصرف زیاد آنتی بیوتیک‌ها می‌تواند در سالمندان کمبود ویتامین کا ایجاد کند.
کمبود ویتامین D ممکن است در سالمندان به ویژه آنهایی که از نور آفتاب دور هستند بوجود آید. در مورد مواد معدنی باید گفت با رعایت یک برنامه غذایی صحیح می‌توان مواد معدنی مورد نیاز سالمندان را تا حد زیادی تامین کرد. فقط باید به میزان کلسیم دریافتی که معمولا مقدار مصرف آن در سالمندان به میزان توصیه شده نمی‌رسد توجه شود. عوامل متعددی در کمبود کلسیم در سالمندان نقش دارند. از جمله میزان جذب روده‌ای کلسیم، کار کلیه‌ها، متابولیسم استخوان‌ها، اثرات متقابل مواد مغذی بر یکدیگر و بر داروها، کم‌تحرکی و عدم مصرف کافی لبنیات به دلیل عدم تحمل به لاکتوز در صورتی که شیر و لبنیات به مقدار کافی مصرف نشود ممکن است نیاز به مصرف مکمل کلسیم باشد که البته تشخیص آن باید توسط پزشک و متخصص تغذیه صورت گیرد. در مورد سدیم هم باید در سالمندانی که مبتلا به فشارخون،‌ مشکلات قلبی، کلیوی و دیابت هستند محدودیت‌هایی اعمال شود.

به طورکلی سالمندان عزیز باید اصول کلی زیر را مد نظر داشته باشند:

1 ـ مراجعه به موقع به پزشک و متخصص تغذیه جهت بررسی وضعیت سلامت و تغذیه و پیروی از یک برنامه غذایی صحیح
2 ـ توجه و رسیدگی مناسب به بهداشت دهان و دندان
3 ـ مصرف 6 ـ 5 لیوان آب در روز
4 ـ استفاده از تمام گروههای غذایی و ایجاد تنوع غذایی در برنامه روزانه
5 ـ مصرف مقادیر کافی میوه جات و سبزیجات
6 ـ استفاده از نان‌های سبوس‌دار
7 ـ محدود کردن مصرف غذاهای چرب و شیرینی‌ها
8 ـ مصرف کافی لبنیات مثل شیر و ماست
9 ـ سالمندانی که دچار بی خوابی هستند از مصرف قهوه و چای در بعدازظهر و شب خودداری کنند و یک فنجان شیر گرم قبل از خواب مصرف کنند.
10 ـ از مصرف چای تا 2 ساعت بعد از غذا اجتناب کرده و در صورت امکان از لیموترش تازه در کنار غذا جهت جذب بهتر آهن غذا استفاده کنند.
11 ـ قرار گرفتن در معرض نور آفتاب به مدت نیم ساعت در روز و استفاده از لباس‌های رنگ روشن.
12 ـ به کلیه سالمندان محترم توصیه می‌شود با توجه به شرایط بدنی خود، نرمش و تحرک روزانه را هر چند کم آغاز کنند. حتی 20 دقیقه پیاده‌روی سبک در هوای آزاد می‌تواند در ایجاد نشاط و سلامت سالمندان بسیار مؤثر واقع شود و برای انجام فعالیت‌های سنگین هم بهتر است ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.